و برخى از مطالب آن مستند نيست و از همين روى مورد عنايت اهل تحقيق قرار ندارد ، ولى از جهت شيوهء نگارشى كه هر از گاه رگه‌هايى از شيوهء منشيانه و متكلّفانه را دارا است ، نثرى است پخته و اديبانه كه در دورهء قاجاريّه متداول بوده است . 6 . كليّاتى دربارهء كتاب ( لؤلؤ و مرجان ) همانطور كه اشارت رفت ، ملّاحسين واعظ كاشفى با قرائت خاصّ خود از فرهنگ ارزشى عاشورا كه آميزه‌اى از برداشت‌هاى حماسى ، خرافى و اسطوره‌اى بود - روضة الشّهداى خود را با اقبال فراگير مردم كوچه و بازار مواجه ساخت و با حضور مستمر اين مقتل در طول چهارصد سال در مجامع مذهبى و هيأت‌هاى عزادارى ، برخى از مطالب واهى و محرَّف آن در ميان آحاد مردم به صورت جزئى از باورهاى دينى و سنّت‌هاى عزادارى درآمد . و با تأليف « اسرار الشّهاده » و « سعادت ناصرى » ( ترجمهء بخشى از اسرار الشهادة ) توسّط مرحوم ملّاآقا دربندى اين طرز تلقّى از فرهنگ عاشورا ابعاد گسترده‌ترى در ميان مردم مذهبى و علاقه‌مند به ساحت قدس حسينى پيدا كرد . در اواخر دورهء قاجاريّه ، جريان فكرى ديگرى در رويارويى آشكار با خطّ فكرى غالب برخاست و روحانيّون متعهّد و بيدار از يك سو و طبقات تحصيلكرده و درد آشنا از سويى ديگر ، در برابر تحريفات تاريخ كربلا ايستادند و بر پيرايش فرهنگ عاشورا از مطالب مُحرّف و غير واقعى پاى فشردند . آنان خطّ فكرى ملّاحسين واعظ كاشفى و ملّاآقا دربندى را مغاير با مسلّمات تاريخى و روايى مىدانستند و استناد به روايات مجعول و ضعيف السّند و مطالب محرّف تاريخى را موجب دفع طبقهء جوان ، درس خوانده و روشنفكر از جامعهء اسلامى ، و عامل جذب آنان به انديشه‌هاى مُلهَم از فرهنگ غربى مىدانستند . اين گروه بر اين باور بودند كه با حذف خرافه و تحريف از متن فرهنگ عاشورا ، مىتوان در جذب نيروهاى جوان و متفكّر موفّق بود و اقبال چشمگير جوانان تحصيلكرده را از مجالس وعظ خطباى متعهّد همانند حاج ملّاباقر واعظ ، شاهد صادقى بر اثبات مدّعاى خود مىدانستند . شايد انگيزهء محدّث بزرگوارى چون حاج ميرزا حسين نورى از تأليف اثر كم حجم ولى پر محتواى « لؤلؤ و مرجان » پاسخ منطقى دادن به همين نياز فكرى طبقهء جوان و علاقه‌مند به مسائل مذهبى كه